Ogólna cyrkulacja atmosfery — komórki Hadleya, Ferrela i polarna

Co się właśnie stało?

Równik dostaje najwięcej energii Słońca. Nagrzane powietrze się wznosi (niż, ulewy), płynie na wysokości ku biegunom i opada około $30^\circ$ — już suche i sprężone, tworząc wyż i pas pustyń. Tak domyka się komórka Hadleya.

Trzy komórki na półkuli:

Hadleya (0–30°), Ferrela (30–60°) i polarna (60–90°). Tam gdzie powietrze się wznosi, u dołu jest niż i opady (równik, ~$60^\circ$). Tam gdzie opada — wyż i sucho (~$30^\circ$, biegun).

Skąd biorą się wiatry stałe?

Przy gruncie powietrze płynie z wyżu do niżu: pasaty (30° → równik), wiatry zachodnie (30° → 60°) i wschodnie polarne (biegun → 60°). To one napędzają pogodę i prądy morskie. Ich skręt tłumaczy efekt Coriolisa (osobny eksperyment).

Niezmiennik:

Pasy ciśnień idą zawsze na przemian: równik niż → 30° wyż → 60° niż → biegun wyż. Pory roku przesuwają cały układ za Słońcem, lecz kolejności nie odwracają.

Po co Ci to na maturze:

Rozkład stref klimatycznych, położenie pustyń zwrotnikowych i lasów równikowych, kierunki wiatrów — wszystko wynika z tych trzech komórek. Chwyt: skojarz szerokość z ruchem powietrza (wznosi → niż/mokro, opada → wyż/sucho).

Zapamiętaj: nagrzany równik się wznosi, ochłodzone powietrze opada przy 30° i na biegunie — stąd naprzemienne pasy niż–wyż i pasaty. To silnik pogody całej planety.