Dryf kontynentów — Wegener
W 1912 r. Alfred Wegener zauważył, że kontynenty pasują do siebie jak puzzle. Przesuń suwak czasu i złóż je z powrotem w superkontynent Pangeę.
Podam zdanie — oceń, czy to realna przesłanka Wegenera za dryfem, czy nie.
Co się właśnie stało?
Cofając czas, rozproszone kontynenty zsunęły się w jeden ląd. Wschodni brzeg Ameryki Południowej wpasował się w zachodni Afryki, a pasy skamieniałości i pasma górskie — urwane na brzegach oceanu — połączyły się w ciągłe całości. Tak pasować mogą tylko fragmenty jednej, później rozerwanej płyty lądu.
Hipoteza wędrówki kontynentów (Wegener, 1912):
W 1912 r. niemiecki geofizyk i meteorolog Alfred Wegener przedstawił rewolucyjną hipotezę wędrówki kontynentów. Uderzyło go, że zarysy wybrzeży po obu stronach Atlantyku — zwłaszcza wschodni brzeg Ameryki Południowej i zachodni Afryki — pasują do siebie niczym elementy układanki. Wegener zebrał dowody: nie tylko dopasowanie kształtów, ale też identyczne skamieniałości roślin i zwierząt oraz ciągłe pasma górskie i formacje geologiczne, które urywają się na jednym brzegu oceanu i „znajdują dalszy ciąg" na drugim. Wywnioskował, że wszystkie kontynenty tworzyły niegdyś jeden superkontynent, który nazwał Pangeą (gr. „cała ziemia"), otoczony jednym oceanem; z czasem Pangea rozpadła się, a kontynenty rozsunęły na dzisiejsze pozycje.
Dlaczego hipotezę początkowo odrzucono?
Za życia Wegenera hipotezę odrzucano — nie potrafił wskazać mechanizmu, który przesuwałby kontynenty. Dopiero w latach 60. XX w. teoria tektoniki płyt (ruch płyt litosfery, rozrost dna oceanicznego) w pełni potwierdziła jego intuicję. Dryf kontynentów to wzorcowy przykład, jak trafna idea potrafi wyprzedzić epokę.
Jak szybko dryfują kontynenty?
Płyty przesuwają się w tempie rzędu kilku centymetrów na rok (). To niepozornie mało, ale na przestrzeni milionów lat sumuje się w tysiące kilometrów:
Tyle mniej więcej dzieli dziś brzegi, które w Pangei stykały się ze sobą — stąd szerokość Atlantyku.
Po co Ci to na maturze:
To kanoniczny temat z geografii fizycznej: dryf kontynentów i tektonika płyt. Chwyt: „dopasowanie brzegów + te same skamieniałości i pasma po obu stronach oceanu ⇒ wspólne pochodzenie z Pangei ⇒ ruch płyt litosfery".
Zapamiętaj: kontynenty pasują jak puzzle, bo tworzyły jeden superkontynent — Pangeę. Hipotezę Wegenera (1912) potwierdziła później tektonika płyt.
Teoria i wzory
Hipoteza Wegenera
W 1912 r. Alfred Wegener zauważył, że kontynenty pasują do siebie jak puzzle (zwłaszcza wybrzeża Afryki i Ameryki Południowej). Postawił hipotezę, że tworzyły niegdyś jeden superkontynent — Pangeę — który rozpadł się, a jego części dryfują.
Dowody
- zgodność zarysów wybrzeży
- te same skamieniałości i formacje skalne po obu stronach oceanu
- ślady dawnych zlodowaceń na dziś ciepłych kontynentach
Dlaczego hipotezę odrzucono
Wegener nie potrafił wskazać mechanizmu ruchu kontynentów. Potwierdziła ją dopiero w latach 60. XX w. teoria tektoniki płyt, która wyjaśniła, że to całe płyty litosfery przesuwają się po plastycznej astenosferze, napędzane prądami w płaszczu Ziemi.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Co to Pangea?
Superkontynent, który — wg Wegenera — tworzyły niegdyś wszystkie kontynenty, zanim się rozsunęły.
›Dlaczego hipotezę Wegenera początkowo odrzucono?
Nie potrafił wskazać mechanizmu ruchu; potwierdziła ją dopiero tektonika płyt w latach 60. XX w.