Dryf kontynentów — Wegener

Co się właśnie stało?

Cofając czas, rozproszone kontynenty zsunęły się w jeden ląd. Wschodni brzeg Ameryki Południowej wpasował się w zachodni Afryki, a pasy skamieniałości i pasma górskie — urwane na brzegach oceanu — połączyły się w ciągłe całości. Tak pasować mogą tylko fragmenty jednej, później rozerwanej płyty lądu.

Hipoteza wędrówki kontynentów (Wegener, 1912):

W 1912 r. niemiecki geofizyk i meteorolog Alfred Wegener przedstawił rewolucyjną hipotezę wędrówki kontynentów. Uderzyło go, że zarysy wybrzeży po obu stronach Atlantyku — zwłaszcza wschodni brzeg Ameryki Południowej i zachodni Afryki — pasują do siebie niczym elementy układanki. Wegener zebrał dowody: nie tylko dopasowanie kształtów, ale też identyczne skamieniałości roślin i zwierząt oraz ciągłe pasma górskie i formacje geologiczne, które urywają się na jednym brzegu oceanu i „znajdują dalszy ciąg" na drugim. Wywnioskował, że wszystkie kontynenty tworzyły niegdyś jeden superkontynent, który nazwał Pangeą (gr. „cała ziemia"), otoczony jednym oceanem; z czasem Pangea rozpadła się, a kontynenty rozsunęły na dzisiejsze pozycje.

Dlaczego hipotezę początkowo odrzucono?

Za życia Wegenera hipotezę odrzucano — nie potrafił wskazać mechanizmu, który przesuwałby kontynenty. Dopiero w latach 60. XX w. teoria tektoniki płyt (ruch płyt litosfery, rozrost dna oceanicznego) w pełni potwierdziła jego intuicję. Dryf kontynentów to wzorcowy przykład, jak trafna idea potrafi wyprzedzić epokę.

Jak szybko dryfują kontynenty?

Płyty przesuwają się w tempie rzędu kilku centymetrów na rok ($v \approx 2\text{–}5\ \tfrac{\text{cm}}{\text{rok}}$). To niepozornie mało, ale na przestrzeni milionów lat sumuje się w tysiące kilometrów:

Tyle mniej więcej dzieli dziś brzegi, które w Pangei stykały się ze sobą — stąd szerokość Atlantyku.

Po co Ci to na maturze:

To kanoniczny temat z geografii fizycznej: dryf kontynentów i tektonika płyt. Chwyt: „dopasowanie brzegów + te same skamieniałości i pasma po obu stronach oceanu ⇒ wspólne pochodzenie z Pangei ⇒ ruch płyt litosfery".

Zapamiętaj: kontynenty pasują jak puzzle, bo tworzyły jeden superkontynent — Pangeę. Hipotezę Wegenera (1912) potwierdziła później tektonika płyt.