Płyty tektoniczne — granice płyt i ich skutki
Co zrobimy: Ustawimy różne typy granic między dwiema płytami tektonicznymi i zobaczymy, jakie formy terenu i zjawiska powstają na każdej z nich.
Co widzisz na ekranie: Przekrój przez litosferę z dwiema płytami i strzałkami ich ruchu oraz przełącznik typu granicy (rozbieżna, zbieżna, przesuwcza). W zależności od wyboru powstaje ryft i magma, subdukcja z wulkanem i rowem, góry albo uskok z trzęsieniami. Odczyty: typ granicy, kierunek ruchu, powstające formy i aktywność sejsmiczna.
Co się właśnie stało?
Na granicy, gdzie płyty się zderzają, powstały góry, rów oceaniczny i wulkany, a ziemia zadrżała. Inny typ granicy dałby zupełnie inne formy.
Płyty tektoniczne:
sztywna litosfera jest popękana na płyty, które „pływają" po plastycznej astenosferze i powoli się przemieszczają. Wszystko, co ciekawe, dzieje się na ICH GRANICACH.
Trzy typy granic:
ROZBIEŻNA (płyty się oddalają): magma wypływa i tworzy nową skorupę — powstaje ryft lub grzbiet śródoceaniczny.
ZBIEŻNA (płyty się zbliżają): jedna wsuwa się pod drugą (subdukcja) — powstaje rów oceaniczny i łańcuch wulkanów, albo zderzają się i fałdują w góry (jak Himalaje); tu są najsilniejsze trzęsienia.
PRZESUWCZA (płyty przesuwają się obok siebie): powstaje uskok, a tarcie wyzwala trzęsienia ziemi (jak uskok San Andreas) — bez wulkanów i gór.
Po co Ci to na maturze:
rozpoznawanie typów granic płyt i przypisywanie im form terenu oraz zjawisk (wulkanizm, trzęsienia, góry) to pewniak z litosfery.
Zapamiętaj: to ruch płyt wyznacza skutki — rozbieżne dają ryft i nową skorupę, zbieżne góry, rowy i wulkany, a przesuwcze trzęsienia ziemi.
Najczęstsze pytania
›Jakie są typy granic płyt tektonicznych?
Rozbieżne (płyty się oddalają), zbieżne (zbliżają) i przesuwcze (przesuwają się wzdłuż siebie).
›Co powstaje na granicy zbieżnej?
Rów oceaniczny i wulkany (subdukcja) lub góry fałdowe (kolizja), a także silne trzęsienia ziemi.
›Co dzieje się na granicy rozbieżnej?
Magma wypływa i tworzy nową skorupę — powstaje ryft lub grzbiet śródoceaniczny.
Powiązane eksperymenty