Analiza częstości liter

O co tu chodzi?

W każdym języku litery pojawiają się ze stałą, charakterystyczną częstością. W polskim najczęstsze są A, I, O, E, w angielskim E, T, A. Ta „sygnatura" języka jest bardzo trwała — wystarczy kilkaset znaków, by się ujawniła.

Częstość względna litery:

gdzie $n_i$ to liczba wystąpień litery, a $N$ — łączna liczba liter w tekście. Zbiór wartości $\{f_i\}$ to właśnie rozkład częstości, który rysujemy jako histogram.

Dlaczego to łamie szyfr podstawieniowy?

Szyfr podstawieniowy zastępuje każdą literę innym stałym symbolem (tu: przesunięcie o $s$ pozycji). To tylko zmiana etykiet — litera przypisana do symbolu wciąż występuje tak samo często:

Dlatego histogram szyfrogramu ma dokładnie ten sam kształt, co histogram tekstu jawnego — jest tylko przesunięty i przemianowany. Najczęstszy symbol szyfrogramu prawie na pewno odpowiada najczęstszej literze języka. Dopasowanie najwyższych słupków ujawnia podstawienie.

Niezmiennik:

Podstawienie zachowuje rozkład częstości — zmienia jedynie nazwy symboli. Kształt histogramu jest niezmienniczy względem podstawienia, i to on, a nie długość tekstu, zdradza szyfr.

Odrobina historii:

Analizę częstości opisał już w IX wieku arabski uczony al-Kindi w traktacie o odczytywaniu zaszyfrowanych wiadomości — to pierwszy znany opis kryptoanalizy. Ta sama idea złamała później słynny szyfr Vigenère’a i wciąż stanowi fundament kryptoanalizy klasycznej.

Po co Ci to na maturze:

Analiza częstości to sztandarowy przykład, że informacja może „przeciekać" nawet przez pozornie bezpieczny szyfr. Chwyt: szukaj tego, co przekształcenie zostawia bez zmian — niezmiennika. Tu jest nim rozkład częstości.

Zapamiętaj: podstawienie miesza etykiety, ale nie częstości — najczęstszy symbol szyfru to najczęstsza litera języka.