NexTutor
Baza wiedzy/Historia/Poczet władców/Henryk Walezy
Portret — Henryk Walezy
królKrólowie elekcyjni

Henryk Walezy

Panowanie: 1573–1574

Pierwszy władca elekcyjny; artykuły henrykowskie. Uciekł do Francji.

Biografia

Pierwszy władca Polski wybrany w drodze wolnej elekcji, brat króla Francji Karola IX, wywodzący się z dynastii Walezjuszy. Jego wybór zapoczątkował nowy porządek ustrojowy Rzeczypospolitej, w którym o tronie decydował ogół szlachty.

Warunkiem objęcia władzy było zaprzysiężenie artykułów henrykowskich — fundamentalnych zasad ustrojowych gwarantujących m.in. wolną elekcję, zwoływanie sejmu, tolerancję religijną i prawo wypowiedzenia posłuszeństwa królowi łamiącemu prawo — oraz pacta conventa, czyli osobistych zobowiązań władcy. Artykuły henrykowskie obowiązywały aż do końca istnienia Rzeczypospolitej.

Panowanie Henryka było jednak bardzo krótkie. Po kilku miesiącach, dowiedziawszy się o śmierci brata i wakującym tronie francuskim, potajemnie opuścił Polskę i wyjechał do Francji, gdzie został królem jako Henryk III. Jego ucieczka pogrążyła Rzeczpospolitą w kolejnym bezkrólewiu.

Korzenie i rodowód

Henryk IIkról Francji · Walezjusze · Francja
Katarzyna MedycejskaMedyceusze · Florencja
Henryk WalezyKrólowie elekcyjni · 1573–1574
Kolejne żony (1)
  1. 1Ludwika Lotaryńskajako król Francji · Lotaryngia

Europejskie koneksje: Syn króla Francji i Medyceuszki, brat kolejnych królów Francji — najściślejszy związek Polski z francuskim dworem. Z jego rodziną wiąże się noc św. Bartłomieja (1572).

Zasięg państwa za panowania

Obszar: Rzeczpospolita Obojga Narodów, którą jednak rządził zaledwie kilka miesięcy przed ucieczką do Francji.

Morze Bałtyckie1
mapa poglądowa
Legenda
  • Stolica
  • Miasto

Jego panowanie w Polsce było bardzo krótkie; wkrótce objął tron francuski jako Henryk III.

  1. 1Kraków · stolica — koronacja
  2. •Paryż · miasto — ucieczka i objęcie tronu Francji

Zmiany granic: Brak — panował zbyt krótko.

Najważniejsze wydarzenia

  1. 1573pierwsza wolna elekcja
  2. 1573zaprzysiężenie artykułów henrykowskich i pacta conventa
  3. 1574ucieczka do Francji
To musisz wiedzieć
  • Pierwszy król wybrany w wolnej elekcji (1573).
  • Zaprzysiągł artykuły henrykowskie i pacta conventa.
  • Po kilku miesiącach uciekł do Francji, by objąć tam tron.
Pełne kalendarium Polski →

Co działo się wtedy

🇵🇱 W Polsce
  • Pierwsza wolna elekcja.
  • Zaprzysiężenie artykułów henrykowskich (1573).
🌍 Na świecie
  • Wojny religijne we Francji, w tym noc św. Bartłomieja (1572).
  • Potęga Hiszpanii Filipa II.
  • Panowanie Elżbiety I w Anglii.
Zobacz pełne kalendarium

Ciekawostki

Czy wiesz, że…Uciekł z Polski nocą, potajemnie — dworzanie gonili go aż do granicy.
Czy wiesz, że…We Francji panował jako Henryk III, ostatni z dynastii Walezjuszy.

Upamiętnienie — ślady dzisiaj

ustrójZaprzysiężone przez niego artykuły henrykowskie stały się niezmiennym fundamentem ustroju Rzeczypospolitej aż do jej końca.
pamięćWe Francji panował jako Henryk III, ostatni z dynastii Walezjuszy.
patronatyPamięć głównie jako pierwszego króla elekcyjnego.

Pytania i odpowiedzi

Kim był Henryk Walezy?

Pierwszym królem Polski wybranym w wolnej elekcji (1573), bratem króla Francji.

Co to są artykuły henrykowskie?

Fundamentalne, niezmienne zasady ustrojowe (wolna elekcja, sejm, tolerancja) zaprzysięgane przez każdego króla elekcyjnego.

Dlaczego Henryk Walezy opuścił Polskę?

Po śmierci brata potajemnie wyjechał, by objąć tron Francji jako Henryk III.

Sprawdź się

1.Czym są artykuły henrykowskie?
2.Dlaczego Henryk Walezy opuścił Polskę?

Zobacz też

Zygmunt II AugustPoczet władców · 1548–1572Stefan BatoryPoczet władców · 1576–1586