Stefan Batory

Stefan Batory (panował 1576–1586) to książę siedmiogrodzki, wybrany na króla Polski u boku Anny Jagiellonki, uważany za jednego z najwybitniejszych władców elekcyjnych. Objął tron po ucieczce Henryka Walezego, a mimo że nie znał języka polskiego (porozumiewał się po łacinie), szybko dał się poznać jako energiczny i skuteczny monarcha.

Był przede wszystkim znakomitym wodzem. Prowadził zwycięskie wojny z Rosją Iwana Groźnego o Inflanty: zdobył Połock (1579) i Wielkie Łuki, a następnie obległ Psków, zmuszając Moskwę do korzystnego dla Polski rozejmu w Jamie Zapolskim (1582). Zreformował też wojsko, tworząc m.in. piechotę wybraniecką.

W polityce wewnętrznej wprowadził ważne reformy sądownictwa — w 1578 roku ustanowił Trybunał Koronny, najwyższy sąd szlachecki, który przejął od króla sądownictwo apelacyjne. Twardo poradził sobie też z buntem bogatego Gdańska.

Wspierał rozwój nauki i oświaty. W 1579 roku podniósł kolegium jezuickie w Wilnie do rangi Akademii Wileńskiej (dziś Uniwersytet Wileński), co miało wielkie znaczenie dla kultury Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Batory planował wielką wojnę z Turcją i dalsze reformy wzmacniające władzę królewską, jednak jego zamiary przerwała nagła śmierć w 1586 roku. Zapisał się w pamięci jako wzór silnego, sprawiedliwego i skutecznego monarchy.