Zygmunt II

Zygmunt II August (panował 1548–1572) to ostatni król z dynastii Jagiellonów. Był jedynym władcą Polski koronowanym jeszcze za życia ojca (tzw. elekcja vivente rege), a od młodości pełnił także funkcję wielkiego księcia litewskiego.

Jego życie osobiste naznaczył słynny romans i małżeństwo z Barbarą Radziwiłłówną. Zawarte potajemnie i bronione przez króla wbrew woli matki Bony oraz sprzeciwowi szlachty, zakończyło się koronacją Barbary — i jej rychłą, tajemniczą śmiercią (podejrzewano otrucie). Ta historia stała się jednym z najsłynniejszych wątków miłosnych w dziejach Polski.

Najważniejszym dziełem jego panowania było przekształcenie luźnej unii personalnej Polski i Litwy w unię realną. Na sejmie w Lublinie w 1569 roku powołano Rzeczpospolitą Obojga Narodów — wspólne państwo ze wspólnym monarchą, sejmem i polityką zagraniczną, przy zachowaniu odrębności prawa i urzędów. Przy okazji do Korony inkorporowano rozległe ziemie ruskie (Podlasie, Wołyń, Kijowszczyznę). Był to jeden z najtrwalszych aktów ustrojowych w dziejach Europy.

Zygmunt August rozbudowywał również flotę i administrację morską, wspierał tolerancję religijną w czasach reformacji, a także słynął jako koneser sztuki — zgromadził wspaniałą kolekcję arrasów zdobiących Wawel.

Jego bezpotomna śmierć w 1572 roku zakończyła dynastię Jagiellonów i otworzyła epokę wolnych elekcji, w której o tronie decydował ogół szlachty. Pozostał w pamięci jako twórca Rzeczypospolitej Obojga Narodów.