NexTutor
Baza wiedzy/Historia/Poczet władców/Jan I Olbracht
Portret — Jan I Olbracht
królJagiellonowie

Jan I

Olbracht
Panowanie: 1492–1501

„Za króla Olbrachta wyginęła szlachta" — klęska bukowińska.

Biografia

Syn Kazimierza Jagiellończyka, wykształcony i ambitny władca, którego panowanie umocniło pozycję szlachty w państwie. W 1496 roku wydał statuty piotrkowskie, przyznające szlachcie liczne przywileje gospodarcze i ograniczające prawa mieszczan oraz chłopów (m.in. ograniczenie prawa opuszczania wsi).

W polityce zagranicznej podjął w 1497 roku wielką wyprawę na Mołdawię, która zakończyła się klęską w lasach bukowińskich. Straty wśród rycerstwa utrwaliły ironiczne powiedzenie „za króla Olbrachta wyginęła szlachta", choć skala strat bywa w źródłach wyolbrzymiana.

Za jego rządów ukształtował się dwuizbowy sejm walny (izba poselska i senat), co miało fundamentalne znaczenie dla ustroju Rzeczypospolitej. Jan Olbracht zmarł bezpotomnie, a tron objął jego brat Aleksander.

Korzenie i rodowód

Kazimierz JagiellończykJagiellonowie · Polska
Elżbieta RakuszankaHabsburgowie · Austria
Jan I OlbrachtJagiellonowie · 1492–1501

Europejskie koneksje: Syn Habsburżanki i brat królów — Władysława (Czechy/Węgry), Aleksandra i Zygmunta Starego. Rodzina Jagiellonów była w tym pokoleniu najpotężniejszą dynastią regionu.

Zasięg państwa za panowania

Obszar: Korona Polska (brat Aleksander rządził osobno Litwą); wyprawa na Mołdawię.

Morze Bałtyckie1
mapa poglądowa
Legenda
  • Stolica
  • Bitwa

Korona i Litwa były wówczas pod rządami dwóch braci; klęską zakończyła się wyprawa mołdawska.

  1. 1Kraków · stolica
  2. •Bukowina · bitwa — klęska 1497
  3. •Mołdawia · bitwa — cel wyprawy

Zmiany granic: Brak nabytków; dotkliwa klęska wyprawy mołdawskiej (1497).

Najważniejsze wydarzenia

  1. 1493ukształtowanie dwuizbowego sejmu walnego
  2. 1496statuty piotrkowskie
  3. 1497klęska wyprawy mołdawskiej
To musisz wiedzieć
  • 1496 — statuty piotrkowskie umacniające szlachtę.
  • 1497 — klęska wyprawy mołdawskiej.
  • Za jego rządów ukształtował się dwuizbowy sejm walny.
Pełne kalendarium Polski →

Co działo się wtedy

🇵🇱 W Polsce
  • Statuty piotrkowskie (1496).
  • Ukształtowanie dwuizbowego sejmu walnego.
🌍 Na świecie
  • Odkrycie Ameryki (1492).
  • Vasco da Gama dopływa do Indii (1498).
  • Rozkwit renesansu we Włoszech.
Zobacz pełne kalendarium

Cytaty / słynne słowa

„Za króla Olbrachta wyginęła szlachta"
— popularne przysłowieOdnosi się do strat rycerstwa w nieudanej wyprawie mołdawskiej 1497 r. (skala bywa wyolbrzymiana).

Ciekawostki

Czy wiesz, że…Powiedzenie „za króla Olbrachta wyginęła szlachta" odnosi się do strat pod Bukowiną (1497).
Czy wiesz, że…Był uczniem kronikarza Jana Długosza.

Upamiętnienie — ślady dzisiaj

pochówekNagrobek w katedrze na Wawelu — jeden z pierwszych renesansowych nagrobków w Polsce.
pamięćZ jego panowaniem wiąże się ukształtowanie polskiego parlamentaryzmu (sejm walny).
patronatySzkoły i ulice imienia Jana Olbrachta.

Pytania i odpowiedzi

Czym słynie Jan Olbracht?

Statutami piotrkowskimi (1496) umacniającymi szlachtę i nieudaną wyprawą mołdawską (1497).

Skąd powiedzenie „za króla Olbrachta wyginęła szlachta"?

Od strat rycerstwa w wyprawie mołdawskiej 1497 r. (skala bywa wyolbrzymiana).

Co powstało za Jana Olbrachta?

Ukształtował się dwuizbowy sejm walny (izba poselska i senat).

Sprawdź się

1.Co ukształtowało się za panowania Jana Olbrachta?
2.Z czym wiąże się powiedzenie „za króla Olbrachta wyginęła szlachta"?

Zobacz też

Kazimierz IV JagiellończykPoczet władców · 1447–1492Aleksander JagiellończykPoczet władców · 1501–1506
Portret wyobrażony w konwencji pocztu Matejki — brak zachowanych wizerunków z epoki.