Aleksander
Konstytucja „Nihil novi" 1505 — umocnienie roli sejmu.
Zobacz w kalendarium: 1505 →Biografia
Wielki książę litewski, a od 1501 roku również król Polski, władca o słabszej pozycji wobec rosnących w siłę możnych i szlachty. Jego krótkie panowanie przyniosło jednak jedną z najważniejszych ustaw w dziejach polskiego ustroju.
W 1505 roku sejm w Radomiu uchwalił konstytucję Nihil novi („nic nowego bez zgody ogółu"), która stanowiła, że król nie może wydawać nowych praw bez zgody sejmu — izby poselskiej i senatu. Ustawa ta uważana jest za symboliczny początek demokracji szlacheckiej i ustroju Rzeczypospolitej.
Aleksander borykał się z zagrożeniem ze strony Moskwy i Tatarów oraz z trudnościami finansowymi. Jego rządy, choć mało efektowne, przypadły na moment kluczowej zmiany ustrojowej, w której ciężar władzy wyraźnie przesunął się od monarchy ku szlacheckiemu sejmowi.
Korzenie i rodowód
- 1Helenacórka Iwana III; Rurykowicze · Moskwa
Europejskie koneksje: Rzadki most polsko-moskiewski — żona z panującej dynastii Moskwy. Mimo to trwał konflikt z Moskwą o ziemie ruskie. Brat Władysława (Czechy/Węgry) i Zygmunta Starego.
Zasięg państwa za panowania
Obszar: Korona i Litwa (ponownie połączone pod jego rządami); zagrożenie ze strony Moskwy i Tatarów, straty na wschodzie.
- Stolica
- Miasto
- Utrata / obce
Aleksander bronił wschodnich rubieży przed rosnącą potęgą Moskwy.
- 1Kraków · stolica
- 2Wilno · miasto — Litwa
- •Radom · miasto — konstytucja Nihil novi 1505
- •Pogranicze wschodnie · utrata / obce — wojny z Moskwą
Zmiany granic: Straty terytorialne na wschodzie w wojnie z Moskwą.
Najważniejsze wydarzenia
- 1501objęcie tronu polskiego
- 1501–1506zagrożenie ze strony Moskwy i Tatarów
- 1505konstytucja Nihil novi
- Wielki książę litewski i król Polski.
- 1505 — konstytucja Nihil novi (początek demokracji szlacheckiej).
- Zagrożenie ze strony Moskwy i Tatarów.
Co działo się wtedy
- Konstytucja Nihil novi (1505).
- Umocnienie roli sejmu.
- Zbliżający się początek reformacji.
- Rozkwit renesansu.
- Trwające wielkie odkrycia geograficzne.
Cytaty / słynne słowa
„Nihil novi („nic nowego bez zgody ogółu”)"
Ciekawostki
Upamiętnienie — ślady dzisiaj
Pytania i odpowiedzi
Co to jest konstytucja Nihil novi?
Ustawa z 1505 r. zakazująca królowi wydawania nowych praw bez zgody sejmu — początek demokracji szlacheckiej.
Dlaczego Nihil novi była ważna?
Przesunęła ciężar władzy od monarchy ku szlacheckiemu sejmowi.
Kim był Aleksander Jagiellończyk?
Wielkim księciem litewskim i królem Polski (1501–1506).