NexTutor
Baza wiedzy/Historia/Poczet władców/Kazimierz IV Jagiellończyk
Portret — Kazimierz IV Jagiellończyk

Kazimierz IV

Jagiellończyk
Panowanie: 1447–1492

Wojna trzynastoletnia; II pokój toruński 1466 — odzyskanie Pomorza.

Zobacz w kalendarium: 1466 →

Biografia

Kazimierz IV Jagiellończyk (panował 1447–1492) to syn Władysława Jagiełły, jeden z najskuteczniejszych i najdłużej panujących władców Polski. Zanim objął polski tron, od 1440 roku był wielkim księciem litewskim. Na króla Polski został wybrany w 1447 roku, umiejętnie łącząc rządy w obu państwach.

Umocnił dynastię przez małżeństwo z Elżbietą Rakuszanką, Habsburżanką zwaną „matką królów” — czterej ich synowie zostali władcami. Prowadził też wielką politykę dynastyczną, osadzając syna Władysława na tronach Czech i Węgier, dzięki czemu Jagiellonowie panowali nad znaczną częścią Europy Środkowej.

Największym sukcesem jego panowania było zwycięskie zakończenie wojny trzynastoletniej z zakonem krzyżackim (1454–1466). Konflikt, wywołany poddaniem się Polsce zbuntowanych stanów pruskich, był długi i kosztowny — król musiał opierać się na wojskach zaciężnych. Zakończył go II pokój toruński (1466), na mocy którego Polska odzyskała Pomorze Gdańskie z Gdańskiem oraz ziemię chełmińską i malborską, a zakon uznał zwierzchność króla polskiego. Był to jeden z największych triumfów w polskiej polityce zagranicznej.

W polityce wewnętrznej lawirował między interesami możnych a szlachtą, której nadawał kolejne przywileje. Toczył też spór z Kościołem i papiestwem o prawo obsadzania biskupstw, broniąc uprawnień korony.

Kazimierz Jagiellończyk zmarł w 1492 roku, pozostawiając potężne państwo i dynastię o europejskim zasięgu. Uważa się go za jednego z twórców złotego wieku Jagiellonów.

Korzenie i rodowód

Władysław JagiełłoJagiellonowie · Polska/Litwa
Zofia HolszańskaHolszańscy · Litwa/Ruś
Kazimierz IV JagiellończykJagiellonowie · 1447–1492
Władysławkról Czech i Węgier
Jan Olbrachtkról PolskiAleksanderkról PolskiZygmunt Starykról Polski
św. Kazimierzpatron Litwy
Kolejne żony (1)
  1. 1Elżbieta Rakuszankacórka cesarza Albrechta II; Habsburgowie · Austria

Europejskie koneksje: Małżeństwo z Habsburżanką („matką królów") splotło Jagiellonów z cesarskim rodem, a ich liczne potomstwo zasiadło na tronach Polski, Litwy, Czech i Węgier — apogeum dynastycznej potęgi Jagiellonów.

Zasięg państwa za panowania

Obszar: Korona Polska i Wielkie Księstwo Litewskie (unia), powiększone po 1466 o Prusy Królewskie z Gdańskiem; dynastia panująca także w Czechach i na Węgrzech.

Morze Bałtyckie12345
mapa poglądowa
Legenda
  • Stolica
  • Miasto
  • Nabytek

II pokój toruński przywrócił Polsce dostęp do morza przez Gdańsk i Pomorze.

  1. 1Kraków · stolica
  2. 2Wilno · miastoLitwa
  3. 3Toruń · miastoII pokój toruński 1466
  4. 4Gdańsk · nabytekPomorze Gdańskie odzyskane 1466
  5. 5Malbork · nabytekprzejęty 1457

Zmiany granic: +Prusy Królewskie i Pomorze Gdańskie (II pokój toruński 1466).

Najważniejsze wydarzenia

  1. 1454–1466wojna trzynastoletnia z zakonem krzyżackim
  2. 1466II pokój toruński — odzyskanie Pomorza Gdańskiego
  3. 1471–1490polityka dynastyczna (Czechy, Węgry)
To musisz wiedzieć
  • Wygrał wojnę trzynastoletnią z Krzyżakami.
  • 1466 — II pokój toruński (odzyskanie Pomorza Gdańskiego).
  • Polityka dynastyczna — synowie na tronach Europy Środkowej.
Pełne kalendarium Polski →

Co działo się wtedy

🇵🇱 W Polsce
  • Wojna trzynastoletnia z Krzyżakami.
  • II pokój toruński i odzyskanie Pomorza (1466).
🌍 Na świecie
  • Upadek Konstantynopola i koniec Bizancjum (1453).
  • Wojna Dwóch Róż w Anglii.
  • Gutenberg rozpowszechnia druk (ok. 1455).
  • Rozkwit renesansu we Włoszech.
  • Odkrycie Ameryki (1492, rok jego śmierci).
Zobacz pełne kalendarium

Cytaty / słynne słowa

Matka królów"
przydomek żony Kazimierza, Elżbiety RakuszankiCzterej synowie pary zostali królami lub wielkimi książętami — symbol dynastycznej potęgi Jagiellonów za jego panowania.

Ciekawostki

Czy wiesz, że…Jego żonę nazywano „matką królów" — czterej synowie zostali królami lub wielkimi książętami.
Czy wiesz, że…Jego syn Kazimierz został świętym patronem Litwy.

Upamiętnienie — ślady dzisiaj

pochówekNagrobek w katedrze na Wawelu wykonany przez wybitnego rzeźbiarza Wita Stwosza.
kulturaZ otwarciem jego grobowca (1973) wiąże się głośna legenda o „klątwie Jagiellończyka”.
patronatyLiczne szkoły i ulice imienia Kazimierza Jagiellończyka.
pomnikiPrzedstawienia w sztuce upamiętniające zwycięstwo w wojnie trzynastoletniej.

Pytania i odpowiedzi

Czym słynie Kazimierz Jagiellończyk?

Zwycięstwem w wojnie trzynastoletniej i odzyskaniem Pomorza Gdańskiego (II pokój toruński 1466).

Co ustalił II pokój toruński?

Polska odzyskała Pomorze Gdańskie z Gdańskiem i ziemię chełmińską; zakon uznał zwierzchność króla.

Na czym polegała polityka dynastyczna Kazimierza?

Osadzał synów na tronach Czech i Węgier, czyniąc Jagiellonów potęgą Europy Środkowej.

Sprawdź się

1.Co przyniósł Polsce II pokój toruński (1466)?
2.Z jakiej dynastii pochodziła żona Kazimierza, „matka królów"?

Zobacz też

Portret wyobrażony w konwencji pocztu Matejki — brak zachowanych wizerunków z epoki.