Receptory temperatury i dotyku — TRP i Piezo

Co się właśnie stało?

Kapsaicyna z papryki chili nie zmienia temperatury skóry ani języka — ale przyłącza się do kanału TRPV1, dokładnie tego samego, który otwiera prawdziwe ciepło. Mózg dostaje sygnał nie do odróżnienia od oparzenia, więc odczuwasz „pieczenie", mimo że fizycznie nic się nie nagrzało.

Model receptora czucia:

Bodziec musi przekroczyć próg pobudliwości, żeby otworzyć swoisty kanał jonowy w błonie neuronu czuciowego:

Otwarcie kanału wpuszcza jony (głównie Na⁺/Ca²⁺) do wnętrza neuronu → depolaryzacja → jeśli przekroczy próg, powstaje impuls nerwowy (potencjał czynnościowy) biegnący do mózgu. Im większe otwarcie kanału, tym częstsze impulsy: $f = G \cdot f_{max}$.

Dwa różne kanały, dwa różne bodźce:

TRPV1 reaguje na ciepło (i chemicznie — na kapsaicynę), Piezo reaguje na nacisk i rozciąganie błony (dotyk). Za odkrycie tych kanałów David Julius i Ardem Patapoutian dostali w 2021 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny — wyjaśnili, jak organizm w ogóle „czuje" temperaturę i dotyk na poziomie molekularnym.

Po co Ci to na maturze:

Kodowanie progowe (brak sygnału do progu, potem narastająca częstość impulsów) i swoistość receptora to typowe pojęcia z fizjologii układu nerwowego. Chwyt: „piekąca" papryka to najlepszy przykład na to, że receptor odbiera bodziec chemiczny tak, jakby był fizyczny (ciepło) — bo aktywuje ten sam kanał.

Zapamiętaj: dopiero przekroczenie progu bodźca otwiera kanał jonowy i wywołuje impuls nerwowy. TRPV1 → ciepło i kapsaicyna, Piezo → nacisk i dotyk.