Szereg aktywności metali — reakcje wypierania
Co zrobimy: Będziemy zanurzać płytki różnych metali w roztworach soli innych metali i sprawdzać, kiedy zachodzi reakcja wypierania.
Co widzisz na ekranie: Płytkę metalu w barwnym roztworze soli, przełączniki metalu i soli oraz pasek szeregu aktywności z podświetlonymi metalami. Przy reakcji na płytce narasta osad, a barwa roztworu się zmienia. Odczyty: metal płytki, jon w roztworze, ich pozycje w szeregu i wynik.
Co się właśnie stało?
Płytka cynku pokryła się warstwą miedzi, a niebieski roztwór zbladł — cynk wyparł miedź z jej soli. Odwrotnie (miedź w roztworze cynku) nic by się nie stało.
Reguła:
metal AKTYWNIEJSZY wypiera metal MNIEJ aktywny z roztworu jego soli. O tym, który jest aktywniejszy, mówi szereg aktywności metali — im wyżej w szeregu, tym metal aktywniejszy.
Zapis reakcji:
Cynk oddaje elektrony (utlenia się i przechodzi do roztworu), a jony miedzi je przyjmują (redukują się i osadzają jako metal). To reakcja utleniania-redukcji.
Dlaczego czasem nic się nie dzieje?
Bo metal mniej aktywny nie ma „siły", by wyprzeć aktywniejszy — miedź nie wyprze cynku, bo jest niżej w szeregu.
Po co Ci to na maturze:
szereg aktywności metali pozwala przewidzieć, czy reakcja zajdzie, i zaprojektować doświadczenie porównujące aktywność metali — częste zadanie CKE. Wystarczy porównać pozycje:
gdzie to pozycja w szeregu (niższa = wyżej, aktywniejszy).
Zapamiętaj: aktywniejszy metal (wyżej w szeregu) wypiera mniej aktywny z roztworu jego soli. Kierunek reakcji dyktuje szereg aktywności.
Najczęstsze pytania
›Co to jest szereg aktywności metali?
Uszeregowanie metali według malejącej aktywności chemicznej; metal wyżej jest aktywniejszy niż metal niżej.
›Kiedy zachodzi reakcja wypierania metalu?
Gdy metal aktywniejszy (wyżej w szeregu) styka się z roztworem soli metalu mniej aktywnego — wtedy go wypiera.
›Dlaczego cynk wypiera miedź, a miedź nie wypiera cynku?
Bo cynk jest w szeregu wyżej (aktywniejszy); miedź, będąc niżej, nie jest w stanie wyprzeć cynku.