Bilans wodny obszaru
Woda w zlewni podlega bilansowi: opad P dzieli się na parowanie E, odpływ rzeczny H i zmianę retencji ΔR (magazynowanie w glebie i wodach podziemnych): P = E + H + ΔR. Jeśli przy stałym opadzie rośnie parowanie, na odpływ zostaje mniej wody. Zmień opad, parowanie, odpływ i retencję i sprawdź, czy bilans się zamyka.
Dam Ci docelowy odpływ rzeczny — dobierz opad, parowanie i retencję tak, by go uzyskać. H = P − E − ΔR.
Co się właśnie stało?
Zwiększyłeś parowanie, a odpływ rzeczny spadł. Cała woda, która spadła jako opad, musi się gdzieś podziać — więcej pary znaczy mniej wody dla rzeki.
Bilans wodny zlewni:
— opad P rozdziela się na parowanie E, odpływ H i zmianę retencji ΔR (magazynowanie wody w glebie i wodach podziemnych). Wszystko w mm/rok. Stąd odpływ:
Od czego zależy odpływ?
Rośnie z opadem; maleje, gdy więcej wody paruje (ciepło, roślinność) lub zasila retencję (ΔR > 0 — gleba i warstwy wodonośne wchłaniają wodę). Gdy retencja się opróżnia (ΔR < 0), oddaje wodę i odpływ rośnie. Wpływa też pokrycie terenu: las i przepuszczalna gleba zatrzymują wodę, a beton i asfalt zwiększają szybki odpływ powierzchniowy.
Dlaczego bilans zawsze się domyka?
Woda się nie gubi — to zasada zachowania masy dla zlewni. Suma E + H + ΔR musi równać się P. Jeśli parowanie i pobór na retencję przewyższą opad (E + ΔR > P), odpływu brakuje i pojawia się deficyt: obszar oddaje więcej wody, niż otrzymuje.
Po co Ci to na maturze:
Bilans P = E + H + ΔR rozwiązuje typowe zadania z hydrosfery: policz brakujący składnik, porównaj zlewnie, oceń skutki wylesienia lub betonowania. Chwyt: wypisz, co jest stałe (zwykle opad), i sprawdź, jak zmiana E lub ΔR przesuwa H.
Zapamiętaj: H = P − E − ΔR. Odpływ to reszta opadu, która nie wyparowała ani nie zasiliła retencji — a cała woda musi się zbilansować.
Teoria i wzory
Równanie bilansu wodnego
Woda w zlewni podlega bilansowi — przychody muszą równać się rozchodom. Opad dzieli się na parowanie, odpływ rzeczny i zmianę retencji:
Co to oznacza
- P (opad) — przychód wody do zlewni
- E (parowanie) i H (odpływ) — rozchody
- ΔR (zmiana retencji) — woda czasowo magazynowana w glebie, wodach podziemnych, śniegu, jeziorach
Zależności
Przy stałym opadzie wzrost parowania zmniejsza odpływ — na rzekę zostaje mniej wody. W skali wieloletniej zmiana retencji jest bliska zeru (), więc .
Oznaczenia: — opad, — parowanie, — odpływ rzeczny, — zmiana retencji (zapasu wody w zlewni).
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Co to bilans wodny?
Zestawienie przychodów i rozchodów wody na danym obszarze: opad = parowanie + odpływ + zmiana retencji. W skali wieloletniej ΔR≈0.
›Od czego zależy odpływ?
Od opadu, parowania, retencji oraz pokrycia terenu i przepuszczalności podłoża — im więcej wody wyparuje lub wsiąknie, tym mniejszy odpływ.
›Czym jest retencja?
Czasowe magazynowanie wody w zlewni — w glebie, wodach podziemnych, jeziorach, śniegu — łagodzące wahania odpływu.