Bolesław III

Bolesław III Krzywousty (panował 1102–1138) to jeden z najważniejszych Piastów, władca zjednoczonego jeszcze państwa u progu jego rozpadu. Był synem Władysława Hermana i od młodości wykazywał talent wojskowy oraz determinację.

Początek jego rządów wypełniła walka o pełnię władzy z przyrodnim bratem Zbigniewem. Konflikt zakończył się usunięciem, a według przekazów oślepieniem Zbigniewa — czynem, za który Bolesław odbywał później publiczną pokutę. Zjednoczywszy państwo, mógł skupić się na obronie i ekspansji.

W 1109 roku odparł wielki najazd cesarza Henryka V. Z tym okresem wiąże się bohaterska obrona Głogowa oraz — opisana przez kronikarza — bitwa na Psim Polu. Zwycięstwa te umocniły niezależność Polski wobec cesarstwa.

Największym osiągnięciem Krzywoustego było podporządkowanie i chrystianizacja Pomorza, co otwierało Polsce dostęp do Bałtyku. Jego panowanie to również czas spisania pierwszej polskiej kroniki przez Galla Anonima — bezcennego źródła do dziejów wczesnego państwa.

U schyłku życia, w 1138 roku, Bolesław wydał testament (ustawę sukcesyjną), dzielący państwo między synów i wprowadzający zasadę senioratu — władzy zwierzchniej najstarszego z rodu. Rozwiązanie to, mające zapobiec bratobójczym walkom, w praktyce zapoczątkowało trwające niemal dwa stulecia rozbicie dzielnicowe.