Filtracja kłębuszkowa — ciśnienie i GFR

Co się właśnie stało?

Spadło ciśnienie krwi w kłębuszku, więc słabła siła wypychająca osocze przez błonę. Ciśnienie filtracyjne netto zmalało, a wraz z nim GFR — ilość moczu pierwotnego na minutę.

Bilans ciśnień (siły Starlinga):

Filtrację napędza ciśnienie krwi w kłębuszku $P_\text{kłęb}$ (wypycha osocze na zewnątrz). Przeciwstawiają się jej dwie siły cofające: ciśnienie onkotyczne osocza $P_\text{onk}$ (białka „przytrzymują" wodę w naczyniu) oraz ciśnienie płynu w torebce Bowmana $P_\text{tor}$. Liczy się dopiero różnica — ciśnienie netto.

Ile filtruje nerka?

GFR (współczynnik filtracji kłębuszkowej) jest wprost proporcjonalny do ciśnienia netto. Typowo $P_\text{net}\approx 10$ mmHg daje ~125 mL/min. Gdy siły cofające zrównają się z ciśnieniem krwi ($P_\text{onk}+P_\text{tor}\ge P_\text{kłęb}$), ciśnienie netto spada do zera i filtracja ustaje.

Dlaczego białka i krwinki nie są filtrowane?

Błona filtracyjna kłębuszka działa jak sito o bardzo drobnych porach. Woda, jony, glukoza i mocznik są małe i przechodzą swobodnie. Białka osocza i krwinki są za duże (a białka dodatkowo odpychane przez ładunek błony) — zostają w naczyniu. Białko w moczu to sygnał, że błona jest uszkodzona.

Resorpcja zwrotna w kanaliku:

Mocz pierwotny (~180 L/dobę!) nie ucieka z organizmu — w kanaliku większość wody, glukoza i potrzebne jony wracają do krwi. Zostaje ~1,5 L moczu ostatecznego z produktami przemiany, np. mocznikiem.

Po co Ci to na maturze:

Zadania o nefronie sprowadzają się do bilansu ciśnień: wypisz siłę wypychającą ($P_\text{kłęb}$) i cofające ($P_\text{onk}$, $P_\text{tor}$), policz różnicę i wnioskuj o GFR. Spadek ciśnienia krwi (krwotok, wstrząs) → mniejsza filtracja; wzrost ciśnienia w torebce (kamień, niedrożność) → też mniejsza.

Zapamiętaj: filtruje różnica ciśnień, nie samo ciśnienie krwi — $P_\text{net}=P_\text{kłęb}-(P_\text{onk}+P_\text{tor})$, a $GFR \propto P_\text{net}$. Gdy siły cofające dogonią ciśnienie krwi, GFR = 0.