Współczynnik dzietności

Co się właśnie stało?

Ustawiliśmy dzietność 1,3. Każda kobieta ma średnio 1,3 dziecka — to znacznie mniej niż potrzebne 2,1, więc każde następne pokolenie jest mniejsze od poprzedniego. Populacja się kurczy.

Model zastępowalności pokoleń:

— rozmiar pokolenia dzieci zależy od stosunku dzietności do progu 2,1. TFR — współczynnik dzietności (dzieci na kobietę), N — liczebność pokolenia.

Dlaczego akurat 2,1, a nie 2,0?

Dwoje rodziców musi „zastąpić" siebie dwójką dzieci — stąd 2. Dodatkowe 0,1 pokrywa dzieci, które nie dożyją wieku rozrodczego, oraz lekką nadwyżkę urodzeń chłopców. Dlatego prosta zastępowalność to $TFR \approx 2{,}1$.

Co to znaczy w praktyce?

$TFR < 2{,}1$ → depopulacja i starzenie się społeczeństwa (dotyczy większości Europy, w tym Polski). $TFR > 2{,}1$ → wzrost liczby ludności. Uwaga: efekt widać z opóźnieniem — bezwładność demograficzna sprawia, że populacja jeszcze przez lata może rosnąć mimo niskiej dzietności.

Po co Ci to na maturze:

Próg 2,1 to klucz do zadań o piramidach wieku, przyroście naturalnym i prognozach ludności. Chwyt: porównaj TFR kraju z 2,1 — poniżej znaczy „pokolenie dzieci mniejsze od rodziców", czyli spadek.

Zapamiętaj: zastępowalność pokoleń wymaga TFR ≈ 2,1. Poniżej — depopulacja, powyżej — wzrost. To punkt odniesienia całej demografii.