Konrad I

Konrad I Mazowiecki (ok. 1187–1247) to jeden z najbardziej kontrowersyjnych władców piastowskich. Zapisał się w historii przede wszystkim jedną decyzją — sprowadzeniem do Polski Krzyżaków — której skutki miały ciążyć nad krajem przez kolejne stulecia.

Był synem Kazimierza Sprawiedliwego i młodszym bratem Leszka Białego. Rządził Mazowszem i Kujawami, a przez całe życie z uporem zabiegał o Kraków — symbol zwierzchności nad Polską. Kilkakrotnie go zdobywał, lecz nigdy nie utrzymał na dłużej.

Największym problemem jego dzielnicy byli pogańscy Prusowie, którzy raz po raz pustoszyli Mazowsze. Konrad próbował różnych sposobów obrony granicy — bez trwałego powodzenia. Szukając skutecznego rozwiązania, sięgnął po pomoc z zewnątrz.

W 1226 roku sprowadził na swoje ziemie Zakon Krzyżacki — rycerzy zaprawionych w walkach z niewiernymi — i nadał mu ziemię chełmińską jako bazę do podboju Prus. W ówczesnych realiach był to pomysł zrozumiały; korzystanie z zakonów rycerskich było wtedy w Europie praktyką powszechną.

Konsekwencje okazały się jednak fatalne. Krzyżacy podbili Prusy, ale zamiast pozostać zależni od księcia, zbudowali własne, potężne państwo. Posługując się m.in. sfałszowanymi dokumentami, uznali nadane ziemie za swoją własność. Z czasem stali się jednym z najgroźniejszych wrogów Polski, a wojny z nimi ciągnęły się przez wieki.

Sam Konrad zapisał się też jako władca porywczy i okrutny. Najgłośniejszym przykładem była śmierć duchownego Jana Czapli, którego książę kazał — bez sądu — torturować i stracić. Zbrodnia wstrząsnęła współczesnymi; później Konrad próbował ją odpokutować, składając dary dla katedry płockiej.

Konrad zmarł w 1247 roku. Choć zapoczątkował trwałą linię książąt mazowieckich, w pamięci potomnych pozostał przede wszystkim jako „ten od Krzyżaków”. Jego decyzja bywa nazywana jednym z największych błędów w dziejach Polski — choć historycy przypominają, że jej tragiczne skutki wynikły z późniejszych wydarzeń, których książę nie mógł przewidzieć.