Formy polodowcowe
Co zrobimy: Uruchomimy lodowiec górski i lądolód niżowy i zobaczymy, jakie formy terenu tworzą przez erozję i akumulację.
Co widzisz na ekranie: Przekrój z lodowcem, który w trybie górskim rzeźbi dolinę U i cyrk, a w niżowym usypuje morenę czołową, sandr i pozostawia jeziora; strzałki pokazują erozję i akumulację. Przełącznik typu lodowca. Odczyty: typ lodowca, proces, powstająca forma i przykład.
Co się właśnie stało?
Materiał niesiony przez lodowiec, usypany na jego czole, utworzył MORENĘ CZOŁOWĄ — jedną z form akumulacyjnych.
Jak działa lodowiec?
Przesuwając się, lodowiec z jednej strony ŻŁOBI podłoże (erozja), z drugiej — NIESIE i OSADZA materiał skalny (akumulacja). Stąd dwie grupy form.
Formy erozyjne (głównie w górach):
DOLINA U (lodowiec rozszerza i pogłębia dolinę, nadając jej kształt litery U), CYRK (kocioł) lodowcowy, wygłady i rysy lodowcowe.
Formy akumulacyjne (głównie na niżu, po lądolodzie):
MORENY (wały i pokrywy z nieuporządkowanego materiału — czołowa na czole, denna pod lodem), SANDRY (piaszczyste stożki usypane przez wody roztopowe), PRADOLINY, ozy, drumliny oraz liczne JEZIORA polodowcowe (pojezierza).
Po co Ci to na maturze:
rozpoznawanie form polodowcowych i przypisywanie ich do działalności erozyjnej lub akumulacyjnej lodowca to klasyka rzeźby terenu (zwłaszcza dla krajobrazu Polski północnej).
Zapamiętaj: lodowiec tworzy formy erozyjne (dolina U, cyrk) i akumulacyjne (moreny, sandry, pradoliny); pojezierza to krajobraz polodowcowy.
Najczęstsze pytania
›Jakie formy tworzy lodowiec?
Erozyjne (dolina U, cyrk lodowcowy) oraz akumulacyjne (moreny, sandry, pradoliny, jeziora polodowcowe).
›Co to morena czołowa?
Wał usypany z materiału niesionego przez lodowiec, powstający na jego czole (forma akumulacyjna).
›Dlaczego dolina lodowcowa ma kształt litery U?
Bo lodowiec rozszerza i pogłębia dolinę, w przeciwieństwie do rzeki, która żłobi dolinę w kształcie V.