Cykl skalny — powstawanie skał
Śledzisz koło cyklu skalnego i procesy geologiczne. Przełączasz proces (krzepnięcie, wietrzenie i osadzanie, metamorfizm, przetopienie) i sprawdzasz, jaki typ skały powstaje oraz jak skały przeobrażają się jedne w drugie.
Opiszę skałę i sposób jej powstania — rozpoznaj typ (bez segmentów).
Co się właśnie stało?
Zastygająca magma skrystalizowała i powstała skała MAGMOWA. To jeden z trzech sposobów, w jaki rodzą się skały.
Trzy typy skał i jak powstają:
MAGMOWE — z krzepnięcia (zastygania) magmy lub lawy. Gdy magma stygnie powoli w głębi, powstają skały o dużych kryształach (np. granit); gdy lawa stygnie szybko na powierzchni — o drobnych (np. bazalt).
OSADOWE — z osadzania okruchów skalnych lub szczątków organizmów, a następnie ich scementowania (lityfikacji). Przykłady: piaskowiec, wapień, węgiel.
METAMORFICZNE — z PRZEOBRAŻENIA istniejących skał pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury (bez przetopienia). Np. wapień przechodzi w marmur, a granit w gnejs.
Cykl skalny:
te typy nie są „na zawsze" — przechodzą jedne w drugie. Skała magmowa może ulec wietrzeniu i erozji, dać osad, z którego powstanie skała osadowa; ta pod ciśnieniem i temperaturą stanie się metamorficzną; a przetopienie zamknie cykl, tworząc znów magmę.
Po co Ci to na maturze:
klasyfikacja skał (magmowe, osadowe, metamorficzne), sposoby ich powstawania i przykłady oraz idea cyklu skalnego to podstawa geologii.
Zapamiętaj: skały magmowe powstają z krzepnięcia magmy, osadowe z osadzania i scementowania, a metamorficzne z przeobrażenia pod ciśnieniem i temperaturą; w cyklu skalnym przechodzą jedne w drugie.
Teoria i wzory
Trzy grupy skał
Skały dzielimy ze względu na sposób powstania:
- magmowe — z krzepnięcia magmy lub lawy (granit, bazalt)
- osadowe — z osadzania i scementowania okruchów lub szczątków organizmów (piaskowiec, wapień)
- metamorficzne — z przeobrażenia innych skał pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury (marmur, gnejs)
Cykl skalny
Skały nieustannie przechodzą jedne w drugie: magmowa → (wietrzenie, transport, osadzanie) → osadowa → (ciśnienie i temperatura) → metamorficzna → (przetopienie) → magma → (krzepnięcie) → znów magmowa.
Granit a bazalt
Oba są magmowe, lecz granit krzepnie powoli w głębi (duże, widoczne kryształy), a bazalt szybko na powierzchni z lawy (drobne kryształy). Tempo stygnięcia decyduje o wielkości kryształów.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Jak powstają skały magmowe, osadowe i metamorficzne?
Magmowe — z krzepnięcia magmy lub lawy (granit, bazalt); osadowe — z osadzania i scementowania okruchów lub szczątków (piaskowiec, wapień); metamorficzne — z przeobrażenia skał pod ciśnieniem i temperaturą (marmur, gnejs).
›Na czym polega cykl skalny?
Skały przechodzą jedne w drugie: magmowa może ulec wietrzeniu i dać osadową, ta pod ciśnieniem i temperaturą stanie się metamorficzną, a przetopienie zamyka cykl, tworząc znów magmę.
›Czym różni się granit od bazaltu?
Oba są magmowe, ale granit krzepnie powoli w głębi (duże kryształy), a bazalt szybko na powierzchni z lawy (drobne kryształy).