Kalendarium historii powszechnej
Najważniejsze daty historii świata w porządku chronologicznym — od starożytności po XXI wiek. Filtruj po epokach, wyszukuj daty. Gwiazdką ★ oznaczono kluczowe daty maturalne.
Starożytność
Jeden z najważniejszych wynalazków — zrewolucjonizował transport i technikę (Mezopotamia).
Wynalezienie pisma klinowego — umowna granica prehistorii i historii.
Zobacz w Przełomach →Jeden z najstarszych spisanych zbiorów praw (Babilonia) — „oko za oko".
Początek tradycji olimpijskiej w starożytnej Grecji; ważny punkt odniesienia chronologii.
Tradycyjna data początku Rzymu — miasta, które zbudowało wielkie imperium.
Obalenie królów i ustanowienie republiki — ustrój, który stał się wzorem dla późniejszych demokracji.
Obrona greckich polis przed Persją; symbol zwycięstwa wolnych obywateli.
Wyniszczający konflikt Aten ze Spartą osłabił świat grecki.
Imperium od Grecji po Indie; początek epoki hellenistycznej.
Rywalizacja o panowanie nad Morzem Śródziemnym zakończona zniszczeniem Kartaginy.
Pierwszy cesarz Qin Shi Huang zjednoczył Chiny i rozpoczął budowę Wielkiego Muru.
Śmiała wyprawa kartagińskiego wodza z słoniami w II wojnie punickiej.
Zabójstwo Cezara przyspieszyło upadek republiki i narodziny cesarstwa rzymskiego.
Koniec republiki i początek pryncypatu — pax Romana.
Erupcja zasypała Pompeje i Herkulanum, „zamrażając" obraz rzymskiego miasta.
Cai Lun udoskonalił produkcję papieru — przełom w utrwalaniu i przekazie wiedzy.
Cesarz Konstantyn zapewnił chrześcijanom wolność wyznania.
Trwały rozdział na cesarstwo wschodnie (Bizancjum) i zachodnie.
Umowny koniec starożytności i początek średniowiecza.
Średniowiecze
Ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny; początek kalendarza muzułmańskiego i ekspansji islamu.
Karol Młot zatrzymał ekspansję arabską w Europie Zachodniej.
Odnowienie cesarstwa na Zachodzie; fundament średniowiecznej Europy.
Podział monarchii Karolingów — zalążek przyszłych Francji, Niemiec i Włoch.
Odnowienie cesarstwa na Zachodzie; trwałe powiązanie Niemiec z ideą cesarstwa.
Podział chrześcijaństwa na katolicyzm i prawosławie.
Wilhelm Zdobywca podbił Anglię — przełom w jej dziejach.
Cesarz Henryk IV ukorzył się przed papieżem w sporze o inwestyturę — symbol potęgi papiestwa.
Początek wypraw krzyżowych do Ziemi Świętej.
Krzyżowcy zdobyli Jerozolimę i utworzyli państwa łacińskie na Bliskim Wschodzie.
Krzyżowcy złupili chrześcijańskie Bizancjum — trwałe osłabienie cesarstwa wschodniego.
Największe lądowe imperium w dziejach; podboje od Chin po Europę.
Ograniczenie władzy króla Anglii — kamień milowy w rozwoju praworządności.
Wenecki kupiec dotarł do Chin; jego relacja rozbudziła zainteresowanie Azją.
Długi konflikt dynastyczny; symbolem oporu Francji stała się Joanna d’Arc.
Zaraza zabiła około jednej trzeciej ludności Europy, zmieniając gospodarkę i społeczeństwo.
Zdobycie miasta przez Turków — umowny koniec średniowiecza.
Nowożytność
Początek epoki wielkich odkryć geograficznych i kontaktu kontynentów.
Zobacz w Przełomach →Wystąpienie Lutra rozbiło jedność Kościoła zachodniego i zmieniło Europę.
Pierwsza podróż dookoła świata — praktyczny dowód kulistości Ziemi.
Zobacz: Wielkie odkrycia geograficzne →Teoria heliocentryczna — przewrót w nauce („wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię").
„Czyj kraj, tego religia" — kompromis między katolikami a protestantami w Rzeszy.
Masakra hugenotów w Paryżu — krwawy epizod wojen religijnych we Francji.
Porażka floty Filipa II wobec Anglii — początek morskiej potęgi Wielkiej Brytanii.
Odkrycie księżyców Jowisza i faz Wenus potwierdziło heliocentryzm.
Wyniszczający konflikt religijno-polityczny w Europie Środkowej.
Zakończył wojnę trzydziestoletnią; ukształtował nowożytny ład państw suwerennych.
Epidemia dżumy, a potem pożar strawiły znaczną część miasta.
Zasady dynamiki i prawo powszechnego ciążenia — fundament fizyki klasycznej i rewolucji naukowej.
Zobacz eksperyment: prawo powszechnego ciążenia →Bezkrwawy przewrót; ograniczenie władzy króla i narodziny monarchii parlamentarnej.
Pierwszy konflikt o zasięgu niemal globalnym; wzrost potęgi Prus i Wielkiej Brytanii.
Wydajna maszyna parowa napędziła rewolucję przemysłową.
Zobacz w Przełomach →Narodziny Stanów Zjednoczonych i nowoczesnej republiki.
Człowiek po raz pierwszy wzniósł się w powietrze.
Wielka Brytania uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych.
Obalenie monarchii absolutnej; hasła wolności, równości i braterstwa.
Egzekucja króla Francji w czasie rewolucji — koniec monarchii i początek terroru.
Edward Jenner opracował szczepionkę przeciw ospie — początek immunologii.
Nowy ład Europy po Napoleonie; zasada równowagi sił.
XIX wiek
Koronacja Napoleona i nowoczesny kodeks cywilny, który wpłynął na prawo Europy.
Ostateczna klęska Napoleona i koniec jego panowania.
Uruchomienie kolei Stockton–Darlington — początek ery kolei.
Fundament ideologii komunistycznej, która ukształtowała XX wiek.
Fala rewolucji narodowych i liberalnych w całej Europie.
Teoria ewolucji przez dobór naturalny — przełom w biologii i myśleniu o życiu.
Zobacz eksperyment: dobór naturalny →Uwłaszczenie chłopów — jedna z największych reform carskiej Rosji.
Konflikt Północy z Południem; zniesienie niewolnictwa.
Proklamacja emancypacji ogłosiła wolność niewolników w zbuntowanych stanach.
Połączenie Morza Śródziemnego z Czerwonym skróciło drogę morską do Azji.
Powstanie dwóch nowych mocarstw zmieniło układ sił w Europie.
Przełom w komunikacji na odległość.
Praktyczna żarówka rozświetliła świat i zmieniła codzienne życie.
Mocarstwa europejskie podzieliły Afrykę między siebie (kolonializm).
Pojazd z silnikiem spalinowym zapoczątkował motoryzację.
Narodziny kina oraz odkrycie promieni X (pierwszy Nobel z fizyki 1901).
Zobacz kolekcję: Eksperymenty noblowskie →Odrodzenie idei olimpijskiej z inicjatywy Pierre’a de Coubertin.
XX wiek
Pierwszy kontrolowany lot maszyny cięższej od powietrza — początek lotnictwa.
Fala strajków i buntów wymusiła ograniczone reformy caratu (Duma).
Norweska wyprawa jako pierwsza dotarła na biegun południowy.
Zobacz: Wielkie odkrycia geograficzne →Katastrofa „niezatapialnego" statku pochłonęła ponad 1500 istnień.
Pierwszy konflikt o skali globalnej; upadek czterech imperiów.
Przejęcie władzy przez bolszewików; narodziny państwa komunistycznego.
Zakończył I wojnę światową; nowy ład, ale i źródło napięć prowadzących do II wojny.
Narodziny Związku Radzieckiego i dojście faszystów do władzy we Włoszech.
Pierwszy antybiotyk zrewolucjonizował medycynę i uratował miliony istnień.
Zobacz kolekcję: Eksperymenty noblowskie →Krach na giełdzie w Nowym Jorku zapoczątkował światową depresję.
Początek nazistowskiej dyktatury prowadzącej do II wojny światowej i Holokaustu.
Konflikt republikanów z nacjonalistami Franco; „poligon" przed II wojną światową.
Ustępstwa wobec Hitlera (oddanie czeskich Sudetów) — symbol polityki appeasementu.
Najkrwawszy konflikt w dziejach ludzkości; Holokaust i broń jądrowa.
Rozszerzenie wojny na wschód i wejście USA do konfliktu po ataku Japonii.
Koniec wojny, początek ery atomowej i nowego ładu międzynarodowego.
Wielka Trójka ustaliła powojenny podział Europy i świata.
Współczesność
Amerykańska polityka powstrzymywania komunizmu — początek zimnej wojny.
Narodziny państwa Izrael i amerykańska pomoc w odbudowie Europy Zachodniej.
Podział świata zimnej wojny; sojusz Zachodu i komunistyczne Chiny.
Konflikt zimnowojenny; trwały podział Korei na Północ i Południe.
Podwójna helisa DNA — fundament genetyki i biologii molekularnej.
Zobacz kolekcję: Eksperymenty noblowskie →Początek integracji europejskiej i ery kosmicznej (pierwszy sztuczny satelita).
Przejęcie władzy przez Castro; komunistyczna Kuba u boku USA.
Symbol podziału Europy oraz przełom w podboju kosmosu (Gagarin).
Świat na krawędzi wojny nuklearnej — najgroźniejszy moment zimnej wojny.
Próba „socjalizmu z ludzką twarzą" w Czechosłowacji stłumiona przez wojska Układu Warszawskiego.
Apollo 11 — pierwszy człowiek na Księżycu; szczyt wyścigu kosmicznego.
Zobacz w Przełomach →Embargo naftowe państw arabskich wywołało światowy kryzys gospodarczy.
Obalenie szacha i powstanie republiki islamskiej — przełom na Bliskim Wschodzie.
Symboliczny koniec zimnej wojny i podziału Europy.
Zobacz w Przełomach →Połączenie RFN i NRD po upadku muru berlińskiego.
Koniec supermocarstwa i zimnej wojny; niepodległość wielu państw.
Pierwsze wolne wybory i prezydentura Nelsona Mandeli — koniec segregacji rasowej.
Ataki terrorystyczne w USA; początek „wojny z terroryzmem".
Początek ery smartfonów, które zmieniły komunikację i codzienne życie.
Fala protestów i rewolucji w krajach arabskich przeciw autorytarnym rządom.
Globalna pandemia zmieniła świat — lockdowny, zdalna praca, szybkie szczepionki mRNA.