Transpiracja — transport wody w roślinie i siła ssąca
Co zrobimy: Będziemy zmieniać warunki wokół rośliny (temperaturę, wilgotność, wiatr, otwarcie aparatów szparkowych) i obserwować, jak wpływa to na parowanie z liści i pobieranie wody przez korzeń.
Co widzisz na ekranie: Roślinę ze strzałkami wody płynącej od korzenia przez łodygę do liści i parującej przez aparaty szparkowe, suwaki warunków środowiska oraz regulację szparek. Silniejsze parowanie przyspiesza cały słup wody. Odczyty: temperatura, wilgotność, wiatr, otwarcie szparek, tempo transpiracji i pobierania wody.
Co się właśnie stało?
Wiatr i suche powietrze wyraźnie przyspieszyły parowanie z liści — a wraz z nim pobieranie wody przez korzeń. Zamknięcie aparatów szparkowych niemal zatrzymało transport.
Czym jest transpiracja?
To parowanie wody z nadziemnych części rośliny, głównie z liści przez aparaty szparkowe. To nie tylko „strata" wody — to motor transportu.
Jak woda płynie w górę?
Parująca woda „wyciąga" kolejne cząsteczki z liścia, tworząc SIŁĘ SSĄCĄ. Ponieważ cząsteczki wody trzymają się razem (kohezja), tworzą ciągły słup, który jest ciągnięty w górę przez ksylem — od korzenia aż do liści (mechanizm kohezji–napięcia).
Co przyspiesza transpirację?
Wyższa temperatura, wiatr i suche powietrze (większy „głód" wody w atmosferze) oraz otwarte aparaty szparkowe. Wilgotne, bezwietrzne powietrze ją spowalnia.
Rola aparatów szparkowych:
roślina reguluje straty wody, otwierając i zamykając szparki — w upale je przymyka, by nie zwiędnąć, choć ogranicza to też wymianę gazową.
Po co Ci to na maturze:
mechanizm transportu wody (siła ssąca, kohezja–napięcie), czynniki wpływające na transpirację i rola aparatów szparkowych to częsty temat fizjologii roślin.
Zapamiętaj: transpiracja z liści wytwarza siłę ssącą, która ciągnie słup wody w górę ksylemem. Przyspieszają ją ciepło, wiatr i suche powietrze; aparaty szparkowe regulują straty.
Najczęstsze pytania
›Co to jest transpiracja?
Parowanie wody z rośliny, głównie z liści przez aparaty szparkowe.
›Jak transpiracja pomaga w transporcie wody?
Parowanie wytwarza siłę ssącą, która ciągnie ciągły słup wody w górę ksylemem (mechanizm kohezji–napięcia).
›Co przyspiesza transpirację?
Wyższa temperatura, wiatr, suche powietrze i otwarte aparaty szparkowe; wilgotne i bezwietrzne powietrze ją spowalnia.