Utleniacz i reduktor — identyfikacja
W reakcji redoks jedna substancja się utlenia (oddaje elektrony — to reduktor), a druga redukuje (pobiera elektrony — to utleniacz, obniża swój stopień utlenienia). Czasem ten sam pierwiastek jednocześnie się utlenia i redukuje — to dysproporcjonowanie. Wybierz reakcję i wskaż utleniacz/reduktor.
Dam Ci reakcję — wskaż reduktor, czyli substancję, która oddaje elektrony i sama się utlenia (stopień utlenienia rośnie).
Co się właśnie stało?
Cynk jest aktywniejszy od miedzi — wypiera Cu²⁺ z roztworu (por. szereg aktywności metali). Zn oddaje 2 e⁻, Cu²⁺ je pobiera.
Reduktor vs utleniacz — jak je odróżnić:
Reduktor oddaje elektrony, więc sam się utlenia — jego stopień utlenienia rośnie. Utleniacz pobiera elektrony, więc sam się redukuje — jego stopień utlenienia maleje.
Elektrony zawsze płyną od . Kto oddaje — ten reduktor; kto pobiera — ten utleniacz.
Co to jest dysproporcjonowanie?
To reakcja, w której ten sam pierwiastek jednocześnie się utlenia i redukuje — część atomów podnosi stopień utlenienia, część go obniża. Przykład: chlor (stopień 0) daje (−1, redukcja) i w (+1, utlenienie). Ta sama substancja jest wtedy reduktorem i utleniaczem.
Jak rozpoznać kierunek redoks?
Wypisz stopnie utlenienia przed i po. Pierwiastek, którego stopień rośnie → został utleniony (należy do reduktora). Pierwiastek, którego stopień maleje → został zredukowany (należy do utleniacza). Liczba przekazanych na atom to różnica stopni.
Po co Ci to na maturze:
Wskazanie utleniacza i reduktora oraz bilans elektronowy to podstawa zadań redoks i uzgadniania równań. Chwyt: policz stopnie utlenienia — reszta wynika ze zmian (↑ reduktor, ↓ utleniacz). Wiąże się z szeregiem aktywności metali.
Zapamiętaj: reduktor oddaje elektrony i sam się utlenia (stopień ↑), utleniacz pobiera elektrony i sam się redukuje (stopień ↓). W dysproporcjonowaniu jeden pierwiastek robi oba naraz.
Teoria i wzory
Role w reakcji
- utleniacz — pobiera elektrony i sam się redukuje (jego stopień utlenienia maleje)
- reduktor — oddaje elektrony i sam się utlenia (jego stopień utlenienia rośnie)
Łatwo zapamiętać: utleniacz utlenia kogoś innego, a przy tym sam się redukuje.
Jak rozpoznać kierunek
Po zmianie stopni utlenienia: pierwiastek, którego stopień rośnie, się utlenia (jest w reduktorze); którego maleje — redukuje (jest w utleniaczu).
Dysproporcjonowanie
Czasem ten sam pierwiastek jednocześnie się utlenia i redukuje — to dysproporcjonowanie, np.: Chlor przechodzi ze stopnia 0 na −1 oraz +1.
To zagadnienie opieramy na regułach rozpoznawania ról redoks — bez wzorów liczbowych.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Czym różni się utleniacz od reduktora?
Utleniacz pobiera elektrony i sam się redukuje; reduktor oddaje elektrony i sam się utlenia.
›Co to dysproporcjonowanie?
Reakcja, w której ten sam pierwiastek jednocześnie się utlenia i redukuje (np. Cl₂ + NaOH).
›Jak rozpoznać kierunek redoks?
Po zmianie stopni utlenienia: pierwiastek, którego stopień rośnie, się utlenia (reduktor); którego maleje — redukuje (utleniacz).