Utleniacz i reduktor — identyfikacja

Co się właśnie stało?

Cynk jest aktywniejszy od miedzi — wypiera Cu²⁺ z roztworu (por. szereg aktywności metali). Zn oddaje 2 e⁻, Cu²⁺ je pobiera.

Reduktor vs utleniacz — jak je odróżnić:

Reduktor oddaje elektrony, więc sam się utlenia — jego stopień utlenienia rośnie. Utleniacz pobiera elektrony, więc sam się redukuje — jego stopień utlenienia maleje.

Elektrony zawsze płyną od $\text{reduktora} \to \text{utleniacza}$. Kto oddaje — ten reduktor; kto pobiera — ten utleniacz.

Co to jest dysproporcjonowanie?

To reakcja, w której ten sam pierwiastek jednocześnie się utlenia i redukuje — część atomów podnosi stopień utlenienia, część go obniża. Przykład: chlor $\mathrm{Cl_2}$ (stopień 0) daje $\mathrm{Cl}^{-}$ (−1, redukcja) i $\mathrm{Cl}^{+}$ w $\mathrm{NaClO}$ (+1, utlenienie). Ta sama substancja jest wtedy reduktorem i utleniaczem.

Jak rozpoznać kierunek redoks?

Wypisz stopnie utlenienia przed i po. Pierwiastek, którego stopień rośnie → został utleniony (należy do reduktora). Pierwiastek, którego stopień maleje → został zredukowany (należy do utleniacza). Liczba przekazanych $e^-$ na atom to różnica stopni.

Po co Ci to na maturze:

Wskazanie utleniacza i reduktora oraz bilans elektronowy to podstawa zadań redoks i uzgadniania równań. Chwyt: policz stopnie utlenienia — reszta wynika ze zmian (↑ reduktor, ↓ utleniacz). Wiąże się z szeregiem aktywności metali.

Zapamiętaj: reduktor oddaje elektrony i sam się utlenia (stopień ↑), utleniacz pobiera elektrony i sam się redukuje (stopień ↓). W dysproporcjonowaniu jeden pierwiastek robi oba naraz.