Reakcje jądrowe — bilans i rodzaje rozpadu
W każdej reakcji jądrowej zachowana jest liczba masowa A i atomowa Z (sumy po obu stronach równe). Rozpad α zmienia jądro o (−4, −2), β⁻ o (0, +1) (neutron→proton), γ nie zmienia A ani Z. Przenikliwość rośnie: α (kartka) < β (aluminium) < γ (ołów). Wybierz typ rozpadu i jądro.
Jak bilansować reakcję jądrową?
W każdej reakcji jądrowej zachowana jest liczba masowa (górny wskaźnik) oraz liczba atomowa (dolny wskaźnik). Sumy po obu stronach równania muszą się zgadzać.
Zapis jądra i ogólny bilans:
Rodzaje rozpadu:
W rozpadzie α jądro traci cząstkę . Rozpad beta to przemiana w jądrze: — neutron → proton + elektron (Z rośnie o 1), — proton → neutron + pozyton (Z maleje o 1). W rozpadzie γ jądro tylko wypromieniowuje nadmiar energii — A i Z bez zmian.
Co przenika najgłębiej?
Kolejność przenikliwości to : cząstkę α zatrzymuje kartka papieru, promieniowanie β — kilkumilimetrowa płytka aluminium, a promieniowanie γ dopiero gruba warstwa ołowiu.
Po co Ci to na maturze:
Większość zadań z fizyki jądrowej to bilans: dopisz brakujące A i Z, korzystając z zachowania obu liczb. Chwyt: rozpisz górne wskaźniki osobno, dolne osobno — obie sumy muszą się zgadzać.
Zapamiętaj:w reakcji jądrowej zachowują się A i Z. α: (A−4, Z−2), β⁻: (A, Z+1), β⁺: (A, Z−1), γ: (A, Z). Przenikliwość: γ > β > α.
Najczęstsze pytania
›Jak bilansować reakcję jądrową?
Suma liczb masowych A i suma liczb atomowych Z muszą być równe po obu stronach równania (zachowanie nukleonów i ładunku).
›Co przenika najgłębiej?
Promieniowanie γ — zatrzymuje je dopiero gruba warstwa ołowiu. α zatrzymuje kartka papieru, β — cienka blacha aluminiowa.
›Co to rozpad beta?
Przemiana neutronu w proton (β⁻, Z rośnie o 1) lub protonu w neutron (β⁺, Z maleje o 1), z emisją elektronu/pozytonu i neutrina.