Strefowość gleb — typ gleby a klimat

Co to jest strefowość gleb?

Typ gleby i jej żyzność zależą przede wszystkim od klimatu i roślinności danej strefy. Idąc od równika do bieguna, gleby zmieniają się tak samo jak strefy klimatyczno-roślinne — dlatego mówimy o strefowości gleb. To niezmiennik: gleba idzie za klimatem, nie na odwrót.

Dlaczego czarnoziemy (step) są najżyźniejsze?

O grubości próchnicy decyduje bilans: ile materii organicznej co roku napływa minus ile ulega rozkładowi i wymyciu.

Step co roku daje ogromną masę obumarłej trawy, a umiarkowany, suchy klimat spowalnia rozkład — bilans jest dodatni, więc $\text{próchnica}$ rośnie. Powstaje gruba warstwa bogata w składniki. Dlatego preria i ukraiński step to najlepsze gleby uprawne świata.

Dlaczego gleby lasu równikowego są ubogie?

Tu jest gorąco i mokro: martwe liście rozkładają się błyskawicznie, a ulewne deszcze wymywają składniki w głąb, poza zasięg korzeni. Próchnica nie zdąży się nagromadzić — mimo bujnego lasu gleba (laterytowa, czerwonoziem) jest cienka i uboga.

Pozostałe strefy:

Las liściasty → gleby brunatne (średnio żyzne). Tajga → gleby bielicowe z jasną warstwą wymytą (kwaśne, ubogie). Tundra → gleby glejowe nad wieczną zmarzliną (zimno hamuje rozkład, gleba płytka).

Po co Ci to na maturze:

Klasyk zadań z pedosfery: podać typ gleby dla strefy albo uzasadnić żyzność. Chwyt: powiąż strefę → roślinność → tempo gromadzenia próchnicy. Zapamiętaj parę „step = czarnoziem = najżyźniejsza" i „las równikowy = wymywanie = uboga".

Zapamiętaj: gleba idzie za klimatem. O żyzności decyduje bilans próchnicy — najgrubsza jest pod stepem, a nie pod najbujniejszym lasem.