Władysław II

Zanim został królem Polski, Władysław Jagiełło był wielkim księciem litewskim i nosił imię Jogaila. Jako syn Olgierda objął władzę nad rozległą, wciąż pogańską Litwą, musząc jednak toczyć zaciętą rywalizację o tron z krewnymi — stryjem Kiejstutem, a później z jego synem, kuzynem Witoldem. Te wewnętrzne zmagania ukształtowały go jako doświadczonego, ostrożnego polityka.

Przełomem stała się unia w Krewie (1385): Jagiełło zobowiązał się przyjąć chrzest, schrystianizować Litwę i połączyć ją z Polską w zamian za rękę królowej Jadwigi i polską koronę. W 1386 roku przyjął chrzest, poślubił Jadwigę i został koronowany na króla Polski, a rok później rozpoczął chrystianizację Litwy. Tak narodziła się dynastia Jagiellonów oraz wielowiekowy związek Polski i Litwy — jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach obu narodów.

Najsłynniejszym rozdziałem jego panowania była wielka wojna z zakonem krzyżackim. 15 lipca 1410 roku pod Grunwaldem połączone wojska polsko-litewskie (u boku Jagiełły stał Witold) rozgromiły armię zakonu w jednej z największych bitew średniowiecznej Europy. Zwycięstwa nie udało się jednak w pełni wykorzystać — oblężenie stołecznego Malborka zakończyło się niepowodzeniem, a pokój toruński (1411) przyniósł Polsce jedynie umiarkowane korzyści. Mimo to potęga Krzyżaków została trwale nadwątlona.

Dalsze rządy Jagiełły to umacnianie unii i pozycji państwa. Relacje z Witoldem, który rządził Litwą jako wielki książę, uregulowano kolejnymi aktami (m.in. unia w Horodle w 1413 roku, zbliżająca szlachtę i bojarów obu krajów). Polska delegacja odegrała ważną rolę na soborze w Konstancji, gdzie Paweł Włodkowic bronił prawa pogańskich ludów do własnego państwa. Z zapisu królowej Jadwigi odnowiono także Akademię Krakowską (1400), co ożywiło polską naukę.

Pod koniec życia Jagiełło zabiegał o zapewnienie tronu swoim synom. Ponieważ korona pozostawała elekcyjna, w zamian za uznanie praw następców nadawał szlachcie przywileje — m.in. gwarancję nietykalności osobistej („neminem captivabimus…"), która stała się fundamentem przyszłych swobód szlacheckich. Zmarł w 1434 roku, pozostawiając zjednoczone, potężne państwo i dynastię, która panowała w Polsce, na Litwie, a z czasem także w Czechach i na Węgrzech.