Współrzędne geograficzne i rozciągłość

Ustawiasz dwa punkty na siatce geograficznej i odczytujesz ich współrzędne: szerokość (φ, od równika) i długość (λ, od Greenwich). Obliczasz rozciągłość południkową i równoleżnikową, a różnicę szerokości zamieniasz na kilometry (1° ≈ 111 km).

Geografia · Kartografia · Współrzędne geograficzne (GEO.1.1.5)

Punkt A · szerokość (φ)54° N

Punkt A · długość (λ)14° E

Punkt B · szerokość (φ)49° N

Punkt B · długość (λ)24° E

Kraj rozciąga się od 49°N do 54°N. Jaka jest jego rozciągłość południkowa?

punkt A (φ, λ)

54°N 14°E

punkt B (φ, λ)

49°N 24°E

rozc. południkowa

5°

rozc. równoleżnikowa

10°

odległość N-S

555 km

Co się właśnie stało?

Kraj między 49°N a 54°N ma rozciągłość południkową 5° — czyli około 555 km z południa na północ.

Współrzędne geograficzne:

każdy punkt na Ziemi opisują dwie liczby. SZEROKOŚĆ geograficzna (φ) mierzona jest od równika (0°) ku biegunom (do 90° N lub S). DŁUGOŚĆ geograficzna (λ) — od południka zerowego (Greenwich, 0°) na wschód lub zachód (do 180° E/W).

Rozciągłość:

to „rozmiar" obszaru we współrzędnych. Rozciągłość POŁUDNIKOWA (N-S) = różnica szerokości skrajnych punktów; rozciągłość RÓWNOLEŻNIKOWA (E-W) = różnica długości.

\text{rozciągłość} = |\varphi_1 - \varphi_2| \quad (\text{lub } |\lambda_1 - \lambda_2|)

Zamiana na kilometry:

1° szerokości geograficznej to w przybliżeniu 111 km, więc rozciągłość południkową łatwo przeliczysz:

d \approx \Delta\varphi \times 111\,\text{km}

(Dla długości km na stopień maleje ku biegunom.)

Po co Ci to na maturze:

odczyt współrzędnych, obliczanie rozciągłości i przeliczanie stopni szerokości na kilometry to typowe zadania kartograficzne. Chwyt: uważaj na półkule (N/S, E/W) przy odejmowaniu.

Skrajne punkty na tej samej półkuli: $|54° - 49°| = 5°$ . Po przeciwnych stronach równika lub Greenwicha rozciągłości dodajesz.

Zapamiętaj: szerokość liczymy od równika, długość od Greenwich; rozciągłość to różnica współrzędnych, a 1° szerokości ≈ 111 km.

Model poglądowy · Wirtualne laboratorium NexTutor

Najczęstsze pytania

›

Jak mierzy się szerokość i długość geograficzną?

Szerokość geograficzną (φ) liczymy od równika (0°) ku biegunom, do 90° N lub S. Długość geograficzną (λ) — od południka zerowego (Greenwich, 0°) na wschód lub zachód, do 180° E/W.

›

Jak obliczyć rozciągłość południkową?

To różnica szerokości geograficznej skrajnych punktów. Kraj od 49°N do 54°N ma rozciągłość południkową 54° − 49° = 5°.

›

Ile kilometrów to 1° szerokości geograficznej?

Około 111 km. Dlatego rozciągłość 5° to w przybliżeniu 5 × 111 km ≈ 555 km z południa na północ.

Teoria (klasa): GEO.1.1.5 → Lekcja maturalna: GEO.M.1.1 →