Wirtualne laboratorium/Geografia/Kartografia/Współrzędne geograficzne i rozciągłość

Współrzędne geograficzne i rozciągłość

Ustawiasz dwa punkty na siatce geograficznej i odczytujesz ich współrzędne: szerokość (φ, od równika) i długość (λ, od Greenwich). Obliczasz rozciągłość południkową i równoleżnikową, a różnicę szerokości zamieniasz na kilometry (1° ≈ 111 km).

Współrzędne geograficzne i rozciągłość
Geografia · Kartografia · Współrzędne geograficzne (GEO.1.1.5)
Punkt A · szerokość (φ)54° N
Punkt A · długość (λ)14° E
Punkt B · szerokość (φ)49° N
Punkt B · długość (λ)24° E
Kraj rozciąga się od 49°N do 54°N. Jaka jest jego rozciągłość południkowa?
punkt A (φ, λ)
54°N 14°E
punkt B (φ, λ)
49°N 24°E
rozc. południkowa
5°
rozc. równoleżnikowa
10°
odległość N-S
555 km
🎯 Wyzwanie: rozpoznaj półkule
seria: 0

Dam Ci współrzędne punktu — wskaż, w których półkulach leży (N/S od równika, E/W od Greenwicha).

Co się właśnie stało?

Kraj między 49°N a 54°N ma rozciągłość południkową 5° — czyli około 555 km z południa na północ.

Współrzędne geograficzne:

każdy punkt na Ziemi opisują dwie liczby. SZEROKOŚĆ geograficzna (φ) mierzona jest od równika (0°) ku biegunom (do 90° N lub S). DŁUGOŚĆ geograficzna (λ) — od południka zerowego (Greenwich, 0°) na wschód lub zachód (do 180° E/W).

Rozciągłość:

to „rozmiar" obszaru we współrzędnych. Rozciągłość POŁUDNIKOWA (N-S) = różnica szerokości skrajnych punktów; rozciągłość RÓWNOLEŻNIKOWA (E-W) = różnica długości.

rozciągłosˊcˊ=∣φ1−φ2∣(lub ∣λ1−λ2∣)\text{rozciągłość} = |\varphi_1 - \varphi_2| \quad (\text{lub } |\lambda_1 - \lambda_2|)

Zamiana na kilometry:

1° szerokości geograficznej to w przybliżeniu 111 km, więc rozciągłość południkową łatwo przeliczysz:

d≈Δφ×111 kmd \approx \Delta\varphi \times 111\,\text{km}

(Dla długości km na stopień maleje ku biegunom.)

Po co Ci to na maturze:

odczyt współrzędnych, obliczanie rozciągłości i przeliczanie stopni szerokości na kilometry to typowe zadania kartograficzne. Chwyt: uważaj na półkule (N/S, E/W) przy odejmowaniu.

Skrajne punkty na tej samej półkuli: ∣54°−49°∣=5°|54° - 49°| = 5°. Po przeciwnych stronach równika lub Greenwicha rozciągłości dodajesz.

Zapamiętaj: szerokość liczymy od równika, długość od Greenwich; rozciągłość to różnica współrzędnych, a 1° szerokości ≈ 111 km.

Model poglądowy · Wirtualne laboratorium NexTutor

Spodobał Ci się eksperyment? Udostępnij go.

Jest darmowy — podeślij znajomym ze szkoły.

Teoria i wzory

Szerokość i długość

Położenie punktu opisują dwie współrzędne:

  • szerokość geograficzna φ\varphi — od równika (0°) ku biegunom, do 90° N lub S
  • długość geograficzna λ\lambda — od południka zerowego (Greenwich, 0°) na wschód lub zachód, do 180° E/W

Rozciągłość

To różnica współrzędnych skrajnych punktów obszaru:

  • południkowa — różnica szerokości (N–S)
  • równoleżnikowa — różnica długości (E–W)

Przykład: kraj od 49°N do 54°N ma rozciągłość południkową 54∘−49∘=5∘54^\circ - 49^\circ = 5^\circ.

Zamiana stopni na kilometry

Wzdłuż południka 1° szerokości to zawsze około 111 km: s≈Δφ⋅111 kms \approx \Delta\varphi \cdot 111\ \mathrm{km} Czyli 5° to w przybliżeniu 5⋅111≈5555 \cdot 111 \approx 555 km z południa na północ.

Oznaczenia: φ\varphi — szerokość geograficzna, λ\lambda — długość geograficzna, Δφ\Delta\varphi — rozciągłość południkowa (w stopniach), ss — odległość w km.

Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.

Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.

Uczysz w klasie albo korepetujesz? Prowadź uczniów w NexTutor →

Najczęstsze pytania

›

Jak mierzy się szerokość i długość geograficzną?

Szerokość geograficzną (φ) liczymy od równika (0°) ku biegunom, do 90° N lub S. Długość geograficzną (λ) — od południka zerowego (Greenwich, 0°) na wschód lub zachód, do 180° E/W.

›

Jak obliczyć rozciągłość południkową?

To różnica szerokości geograficznej skrajnych punktów. Kraj od 49°N do 54°N ma rozciągłość południkową 54° − 49° = 5°.

›

Ile kilometrów to 1° szerokości geograficznej?

Około 111 km. Dlatego rozciągłość 5° to w przybliżeniu 5 × 111 km ≈ 555 km z południa na północ.

Teoria (klasa): GEO.1.1.5 → Lekcja maturalna: GEO.M.1.1 →

Powiązane eksperymenty

Azymut i orientacja w terenie →Pomiar obwodu Ziemi — Eratostenes →Skala mapy — ile to w terenie? →Strefy czasowe i czas słoneczny — 15° to jedna godzina →Odwzorowania kartograficzne →Poziomice — odczyt wysokości i profil →