Krzyżówka Mendla — skąd bierze się stosunek 3:1?
Co zrobimy: Skrzyżujemy dwie rośliny groszku o wybranych genotypach i policzymy, jaki procent potomstwa odziedziczy cechę recesywną.
Co widzisz na ekranie: U góry rodziców z genotypem i kolorem nasion, z których „odrywają się" gamety i wpadają do szachownicy Punnetta 2×2; przełączniki genotypów obojga rodziców. Pola tabeli zabarwiają się według fenotypu, a pole aa jest podświetlone. Odczyty: gamety, stosunek genotypowy i fenotypowy oraz procent potomstwa zielonego.
Dam Ci parę rodziców — zgadnij, jaki procent potomstwa będzie zielony (bez szachownicy). Pamiętaj: zielone = aa.
Co się właśnie stało?
Skrzyżowałeś dwa groszki o żółtych nasionach — a część potomstwa wyszła zielona. Cecha, której u rodziców nie było widać, pojawiła się. I to dokładnie w 1 na 4 (25%).
Zacznijmy od alleli:
Gen koloru nasion ma dwie wersje — allele. (żółty) dominujący, (zielony) recesywny. Każda roślina ma dwa allele. Dominujący maskuje recesywny: i → żółte, → zielone. Roślina jest żółta, choć nosi ukryty allel zielony.
Kluczowa zasada — I prawo Mendla (prawo czystości gamet):
Do gamety trafia tylko jeden z dwóch alleli rodzica — losowo. Rodzic daje w połowie gamet , w połowie .
Szachownica Punnetta — wszystkie spotkania:
Krzyżujemy . Cztery kombinacje potomstwa:
Genotypy: (stosunek 1:2:1).
Skąd 3:1?
Trzy pierwsze kombinacje mają allel → żółte. Tylko jest zielona. Fenotypowo:
Prawdopodobieństwo zielonego to spotkanie dwóch :
Dlaczego cecha „wraca"?
Allel recesywny nie ginie u rodzica — jest niewidoczny, przykryty dominującym. Ujawnia się dopiero, gdy dwa allele spotkają się u potomka. Dlatego dwoje rodziców bez cechy może mieć dziecko z cechą — tak dziedziczą się niektóre choroby recesywne u ludzi.
Po co Ci to na maturze:
Szachownica Punnetta + I prawo Mendla to komplet do krzyżówek jednogenowych. Zawsze: allele rodziców → gamety → tabela → policz stosunek genotypowy i fenotypowy.
Zapamiętaj: stosunek 3:1 bierze się stąd, że cecha recesywna ujawnia się tylko w układzie — jednym z czterech równie prawdopodobnych.
Teoria i wzory
I prawo Mendla
Allele jednej pary rozdzielają się do gamet — każda gameta niesie jeden allel (prawo czystości gamet). Allel dominujący (A) maskuje recesywny (a) u heterozygoty.
Skąd stosunek 3:1
Krzyżówka dwóch heterozygot daje szachownicę Punnetta:
- genotypy
- fenotypy 3 (cecha dominująca) : 1 (recesywna)
Prawdopodobieństwo cechy recesywnej:
Dlaczego cecha „znika i wraca"
Rodzice są nosicielami ukrytego allelu recesywnego. Cecha ujawnia się dopiero u potomka, który odziedziczy dwa allele recesywne ().
Oznaczenia: — allel dominujący, — allel recesywny, — prawdopodobieństwo genotypu recesywnego.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Skąd bierze się stosunek 3:1 w krzyżówce Mendla?
Z krzyżówki Aa × Aa: trzy osobniki z cechą dominującą przypadają na jeden z recesywną (tylko układ aa).
›Co to szachownica Punnetta?
Tabela wszystkich kombinacji gamet rodziców, z której odczytuje się genotypy i fenotypy potomstwa.
›Dlaczego cecha recesywna pojawia się mimo braku u rodziców?
Rodzice Aa są nosicielami ukrytego allelu; cecha ujawnia się, gdy potomek odziedziczy dwa allele recesywne (aa).
Powiązane eksperymenty