Krzyżówka Mendla — skąd bierze się stosunek 3:1?

Co się właśnie stało?

Skrzyżowałeś dwa groszki o żółtych nasionach — a część potomstwa wyszła zielona. Cecha, której u rodziców nie było widać, pojawiła się. I to dokładnie w 1 na 4 (25%).

Zacznijmy od alleli:

Gen koloru nasion ma dwie wersje — allele. $A$ (żółty) dominujący, $a$ (zielony) recesywny. Każda roślina ma dwa allele. Dominujący maskuje recesywny: $AA$ i $Aa$ → żółte, $aa$ → zielone. Roślina $Aa$ jest żółta, choć nosi ukryty allel zielony.

Kluczowa zasada — I prawo Mendla (prawo czystości gamet):

Do gamety trafia tylko jeden z dwóch alleli rodzica — losowo. Rodzic $Aa$ daje w połowie gamet $A$, w połowie $a$.

Szachownica Punnetta — wszystkie spotkania:

Krzyżujemy $Aa \times Aa$. Cztery kombinacje potomstwa:

Genotypy: $1\,AA : 2\,Aa : 1\,aa$ (stosunek 1:2:1).

Skąd 3:1?

Trzy pierwsze kombinacje mają allel $A$ → żółte. Tylko $aa$ jest zielona. Fenotypowo:

Prawdopodobieństwo zielonego to spotkanie dwóch $a$:

Dlaczego cecha „wraca"?

Allel recesywny nie ginie u rodzica $Aa$ — jest niewidoczny, przykryty dominującym. Ujawnia się dopiero, gdy dwa allele $a$ spotkają się u potomka. Dlatego dwoje rodziców bez cechy może mieć dziecko z cechą — tak dziedziczą się niektóre choroby recesywne u ludzi.

Po co Ci to na maturze:

Szachownica Punnetta + I prawo Mendla to komplet do krzyżówek jednogenowych. Zawsze: allele rodziców → gamety → tabela → policz stosunek genotypowy i fenotypowy.

Zapamiętaj: stosunek 3:1 bierze się stąd, że cecha recesywna ujawnia się tylko w układzie $aa$ — jednym z czterech równie prawdopodobnych.